Chiến lược của Mỹ ở thời điểm hiện tại đối với tình hình châu Á Thái Bình Dương đã trở nên rõ ràng. Thay vì những động thái đáp trả trực tiếp với những hành động hung hăng từ phía Trung Quốc, Mỹ đang ưu tiên tăng cường sự vững chắc cho chiếc lưới bao quanh Trung Quốc được tạo thành từ các đồng minh và các nước trong khu vực.
Tổng thống Obama hiểu rằng, vấn đề ưu tiên ở thời điểm hiện tại, là chuẩn bị một hệ thống hoàn bị nhất ở châu Á Thái Bình Dương cho người kế nhiệm. Tập trận chung với Philippins và Australia là để tăng cường chiếc lưới ở Đông Nam Á. Còn ở Đông Bắc Á, điều Mỹ cần làm nhất hiện nay là tăng cường mối quan hệ giữa Nhật Bản và Hàn Quốc – hai nước đồng minh, đồng thời là hai bộ phận chủ chốt nhất của chiếc lưới ở Đông Bắc Á. Hòa giải được Nhật Bản và Hàn Quốc, chiếc lưới của ông Obama sẽ có độ chắc chắn cao nhất.Có lẽ, mối quan hệ căng thẳng giữa Nhật Bản và Hàn Quốc là một trong những điều lạ lùng nhất trong hệ thống các đồng minh của Mỹ trên thế giới. Nhật Bản và Hàn Quốc, một nước là nền kinh tế thứ hai châu Á còn nước kia là nền kinh tế thứ tư châu Á, có mối liên hệ mật thiết về lịch sử, văn hóa và cùng chia sẻ những tư tưởng chung với đồng minh chung của họ là Mỹ, lại không thể có một mối quan hệ yên lành. Đó là một điều lạ lùng.
Hầu như ai cũng biết rằng, một phần lớn nguyên nhân dẫn đến sự phát triển kinh tế vượt bậc của Hàn Quốc trong những năm 80, được mệnh danh là Kỳ tích sông Hàn, là đến từ việc học theo mô hình Nhật Bản. Không chỉ hưởng lợi từ những thành tựu khoa học kỹ thuật trước đó của Nhật Bản, mà kể cả hệ thống giáo dục Hàn Quốc khi đó cũng là một sự sao chép mô hình giáo dục Nhật Bản, kể cả sách giáo khoa. Kỳ tích sông Hàn sẽ không thể diễn ra, nếu như không có Nhật Bản.
Nhưng, sự lớn mạnh về kinh tế mà trong đó một phần lớn đến từ Nhật Bản, lại khiến cho mối quan hệ giữa Hàn Quốc và nước láng giềng trở nên căng thẳng hơn trước. Một nghịch lý nhưng lại là sự thật. Sự hùng mạnh về kinh tế đã cho phép người Hàn Quốc có thể mở toang những uất ức dồn nén trong quá khứ, bắt nguồn từ việc Nhật Bản đã xâm lược Triều Tiên trong hàng chục năm trước thế chiến thứ hai. Một số học giả thế giới coi việc Nhật Bản xâm lược và chiếm đóng Triều Tiên trong hàng chục năm trước thế chiến thứ hai là nguyên nhân chính dẫn đến sự căng thẳng hiện tại. Nhưng thực tế còn xa hơn.
Ngay từ cuối thế kỷ 16, khi Shogun Nhật Bản là Hideyoshi sau khi thống nhất đất nước, đã đem quân xâm lược Triều Tiên và phải đến khi nhà Minh tham chiến thì Triều Tiên mới giữ được sự độc lập của mình. Kể từ đó, mối quan hệ giữa Nhật Bản và Triều Tiên là mối quan hệ giữa người đi xâm lược và kẻ chịu xâm lược. Điều duy nhất khiến cho Triều Tiên không bị người Nhật xâm lăng là sự bảo hộ của các triều đại Trung Quốc. Nhưng khi mà Trung Quốc tàn tạ trong giai đoạn cuối nhà Thanh, thì không gì có thể ngăn cản bước chân xâm lăng của người Nhật.
Sự sợ hãi và giận dữ bắt nguồn sâu thẳm trong quá khứ, lên tới đỉnh điểm bằng việc nằm dưới sự chiếm đóng của người Nhật mấy chục năm trước thế chiến thứ hai, đã khiến cho người dân Triều Tiên không hề có nhiều thiện cảm với người Nhật. Và cách xử sự của người Nhật sau thế chiến hai cũng không khiến cho sự giận dữ đó vơi thêm chút nào, thậm chí lại còn thổi bùng hơn lên.
Người Hàn Quốc cho rằng, người Nhật đã không thật lòng trong những lời xin lỗi, khi các đời thủ tướng Nhật vẫn đến thăm ngôi đền Yasukuni, và vấn đề những nô lệ tình dục Triều Tiên trong quá khứ vẫn bị người Nhật lờ đi một cách cố tình. Sự tranh chấp quần đảo Dokdo/Takeshima càng khiến cho sự căng thẳng giữa hai bên bùng phát dữ dội hơn.
Thậm chí, những mối đe dọa chung cũng không khiến cho mối quan hệ giữa Nhật Bản và Hàn Quốc được cải thiện chút nào. Khi mà mỗi lần Bắc Triều Tiên đe dọa thử tên lửa – một động thái được xem là nguy hiểm cao độ đối với Nhật Bản và đặc biệt là Hàn Quốc, thì sự kỳ vọng về một sự tiến triển trong quan hệ giữa hai nước vẫn là một ảo tưởng. Hàn Quốc, có sự bảo đảm an ninh từ phía người Mỹ, cảm thấy không cần thiết phải hòa giải với Nhật Bản trong việc xử lý mối đe dọa từ phía Bắc bán đảo Triều Tiên. Nhưng điều này đang đứng trước một khả năng phải thay đổi lớn, khi mà chính sách của Mỹ ở châu Á Thái Bình Dương đã bắt đầu thay đổi.
Theo đó, một trong những ưu tiên hàng đầu của Mỹ ở khu vực là việc Nhật Bản và Hàn Quốc hòa giải mối quan hệ căng thẳng trước đó. Đây là trọng điểm trong chiến lược xây dựng vành đai phong tỏa xung quanh Trung Quốc, mà Nhật Bản và Hàn Quốc là hai mắt xích quan trọng nhất ở Đông Bắc Á. Và có vẻ như Mỹ đang thừa quyết tâm và khả năng để thực hiện điều này, bằng cách để cho Nhật Bản và Hàn Quốc phải gia tăng vai trò trong việc đảm bảo an ninh và quốc phòng cho quốc gia mình.
Trước đó, Mỹ là người đóng vai trò chủ chốt trong việc đảm bảo an ninh quốc phòng cho cả Nhật Bản và Hàn Quốc, trong đó Nhật Bản chỉ duy trì lực lượng phòng vệ còn Hàn Quốc chỉ duy trì quân đội ở một mức vừa phải. Bất cứ một sự đe dọa nào với hai nước này đồng nghĩa với việc người Mỹ sẽ tham chiến, và đó là lý do cả Nhật Bản lẫn Hàn Quốc trong một thời gian dài có thể giảm chi tiêu cho quốc phòng để tập trung vào phát triển kinh tế.
Nhưng điều này sẽ không còn tiếp diễn trong tương lai, khi Mỹ buộc hai nước này phải tự gánh vác lấy trách nhiệm đảm bảo an ninh quốc phòng của chính mình. Nhật Bản đã bắt đầu tái vũ trang quân đội và tăng cường chi tiêu quốc phòng, và nhiều khả năng là Hàn Quốc cũng sẽ thực hiện điều tương tự trong tương lai gần. Mối đe dọa chung, từ Triều Tiên và gần nhất là Trung Quốc, sẽ buộc hai nước phải xích lại gần nhau hơn.
Đặc biệt là Hàn Quốc, khi mà khoảng cách từ biên giới Bắc Triều Tiên đến thủ đô Seoul của Hàn Quốc chỉ là hơn 40km. Đó là chiến lược có vẻ như sẽ được Mỹ sử dụng để hòa giải mối quan hệ giữa hai nước đồng minh của mình ở Đông Bắc Á. Từ trước đến nay cả Nhật Bản và Hàn Quốc đã được hưởng lợi từ việc có Mỹ đứng ra đảm bảo an ninh quốc phòng, và giờ đây họ sẽ phải thực hiện điều mà người Mỹ yêu cầu.
Hội nghị giữa ba nước trong tuần qua ở Washington được xem là bước đi tích cực cho động thái hòa giải ấy. Tổng thống Obama đã có thể bất chấp mọi lực cản để hoàn tất thỏa thuận hạt nhân Iran kéo dài 12 năm qua, như một động thái hoàn tất nhiệm kỳ của mình trong vinh quang, thì liệu có điều gì có thể ngăn cản ông buộc Nhật Bản và Hàn Quốc hòa giải chứ?
Nhàn Đàm (theo The Diplomat)
0 nhận xét:
Đăng nhận xét